1. पर्यावरण आणि प्रादेशिक आराखडा
[✓] OBSERVED २०११ मध्ये पशुपालन, दुग्ध आणि मत्स्यव्यवसाय विभागाच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या संशोधकांनी राष्ट्रीय जनावरांची शेती, दूध उत्पादनांचा विकास व अंतर्देशीय सागरी मासेमारीचे मूल्यांकन (वार्षिक अहवाल २०१०१) या विषयावर भारत सरकारच्या कृषी मंत्रालयात एक महत्त्वाचा तपास प्रकाशित केला. (2011) (2010)
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरी, मेरठ, उत्तर २४ परगणा या भूभागावर लक्ष केंद्रित करून गुजरात, पंजाब, आंध्र प्रदेश, उत्तर प्रदेश आणि पश्चिम बंगालमध्ये झालेल्या अभ्यासाने भारतीय पर्यावरण व ग्रामीण ज्ञानातील महत्त्वपूर्ण अंतर लक्षात घेतले. (24)
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED पिकांची कापणी दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या वेळेवर अवलंबून असते, परंतु पशुपालन, दूध आणि अंतर्गत मासेमारी भारतातील सर्वात लहान ग्रामीण जमिनीधारकांना वर्षभरात स्थिर रोख प्रवाह आणि पोषण प्रदान करतात.
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED कृषी मंत्रालयाच्या राष्ट्रीय आकलनानुसार, भारतातील 199.१ दशलक्ष गोमांस, 105.3 दशलक्षांचे भैंस आणि 140.5 दशलक्षित बकरी यापैकी बहुतांश अल्पसंख्याक, लहान व भूमिहीन कुटुंबांच्या मालकीचे आहेत. (199.1)
(
CLM-001 , CLM-002
)
2. अनुभवजन्य पद्धती आणि प्रमाणात्मक परिणाम
[✓] OBSERVED गुजरातच्या आनंद पद्धतीवर आधारित 140,000 पेक्षा जास्त ग्रामस्तरीय डेअरी सहकारी संस्थांनी भारताची वार्षिक दूध उत्पादन 112.5 दशलक्ष टन पर्यंत वाढवली.
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED या ग्रामीण उद्योगाची शिडी स्त्रिया बनवतात, ज्यांनी 22.45 दशलक्ष कामगारं रोजच्या आहारात, दूधपाण्यात आणि पशुसंवर्धनामध्ये 70 टक्क्यांहून अधिक भाग घेतला आहे.
(
CLM-002 , CLM-003
)
[✓] OBSERVED याबाबतचा दावा CLM-001: भारताला दुधाच्या उत्पादनात जागतिक स्तरावर प्रथम स्थान मिळाले असून, 2009 मध्ये 112.5 दशलक्ष टन दूध उपलब्ध झाले आहे.
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED दावा CLM-002 मध्ये प्रलेखित पद्धतशीर प्रोटोकॉलनुसार, एकूण मासे उत्पादन 7.85 दशलक्ष टन (4.86 दशलक्षांचे मत्स्य पालन आणि सागरी कॅप्चरद्वारे 2.99 दशलक्षित टन) पर्यंत पोहोचले आहे.
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED त्याचवेळी भारताच्या मत्स्यव्यवसाय क्षेत्रामध्ये 7.85 दशलक्ष टन मासे उत्पादन झाले. आंध्र प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि ओडिशामधील सागरी जलसंवर्धनात 4.86 दशलक्षांच्या वाढ झाल्याने ते पारंपारिक समुद्री धंदापेक्षा जास्त होते.
(
CLM-003 , CLM-004
)
[✓] OBSERVED तसेच, देशाच्या शहरी आणि ग्रामीण भागातील आहारात प्रथिने व सूक्ष्म पोषक घटकांची कमतरता कमी होण्यापासून रोखण्यासाठी मदत करण्यासाठी पक्षीपालन दरवर्षी 59.8 अब्ज अंडीपर्यंत वाढले.
(
CLM-004 , CLM-005
)
[✓] OBSERVED प्रमाणिक मूल्यांकनामुळे दावा CLM-003 ची पुष्टी झाली आहेः पशुपालन आणि मत्स्यव्यवसाय क्षेत्रातील 22.45 दशलक्ष ग्रामीण कामगारांना मुख्य किंवा उपकरणे उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये महिला दूध उत्पादनात 70% पेक्षा जास्त कार्यरत असतात.
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED या सर्वेक्षणात दावा CLM-004 ने दाखवले आहे की, 18 व्या पशुसंख्येच्या आकडेवारीनुसार भारत 199.1 दशलक्ष गाई, 105.3 दशलक्षांचे भैंस, 140.5 दशलक्षित बकरी आणि 71.6 दशलक्षण मेंढ्यांचा आधार घेत आहे.
(
CLM-004
)
3. धोरण संश्लेषण आणि पद्धतशीर गुहा
[≈] ASSOCIATION पारंपारिक संख्येच्या शेतीबरोबर स्थानिक गाई आणि भैंस विविधतेचे संरक्षण करण्यासाठी, राष्ट्रीय पशुवैद्यकीय कार्यक्रमात पाय-आणि-मूंचा रोग (एफएमडी), ब्रुसेलोसिस आणि पेस्ट डेस पिटिस राउमिनंट्स (पीपीआर) यांच्या विरोधात थंड साखळीची लसीकरण वाढविण्यात आली.
(
CLM-005
)
[≈] ASSOCIATION या फील्ड निरीक्षणांचे संश्लेषण करून क्लेम सीएलएम-००५ने दाखवले की, अन्न नमुना अंतर्गत गाव स्तरावरील दुग्ध सहकारी संस्था पावसाच्या शेतीचे उत्पन्न कमी झाल्यावर हवामानविषयक दुष्काळात लहान शेतकरी शेतकऱ्यांची कमाई स्थिर करतात. (005)
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT तथापि, या अहवालात असे नमूद केले आहे की कोरडे आणि हिरवे चाराची कमतरता, फीड एकाग्रतेच्या वाढत्या खर्च आणि ग्रामीण थंडीत पायाभूत सुविधांमध्ये असलेले अंतर हे मुख्य अडथळे आहेत जे सत्यापित न झालेल्या अतिरिक्त उपकरणाशिवाय प्रति प्राणी उत्पन्न टिकाऊपणे वाढविण्यासाठी निराकरण करणे आवश्यक आहे.
(
CLM-006
)
[i] CONTEXT महत्त्वाचे म्हणजे, लेखकांनी एक महत्वाची पद्धतशीर चेतावणी (सीएलएम-006) वर भर दिलाः दीर्घकालीन हिरव्या फीडर कमतरता, अंतराळवीक पाय आणि तोंड रोगाचा उद्रेक (एफएमडी) आणि अनियमित कोल्ड चेन पायाभूत सुविधा सत्यापित नसलेल्या अतिरिक्त उपकरणाशिवाय जागतिक सरासरीच्या तुलनेत प्रति प्राणी उत्पादकता प्रतिबंधित करतात.
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 आणि अध्याय 5 - मत्स्य उत्पादन, पृष्ठ 10, 49 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (1) हे सिद्ध करते की एकूण मासे उत्पादनाची संख्या 7.85 दशलक्ष टन (4.86 दशलक्षांचे टन अंतर्गत मासेमारीतून आणि 2.99 दशलक्षित टन सागरी कॅप्चरमधून) झाली आहे. यामुळे भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा जलपालन उत्पादक बनला आहे. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरी या संपूर्ण क्षेत्रातील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास थेट सूचित करतो.
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED 2. धडा 2 - रोजगार निर्मिती, पृ. 8-9 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (2) द्वारे सिद्ध झाले आहे की पशुपालन आणि मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र 22.45 दशलक्ष ग्रामीण कामगारांना मुख्य किंवा सहाय्यक उपजीविका प्रदान करते, ज्यामध्ये महिला दुग्ध उत्पादनांच्या कार्यक्षमतेच्या 70% पेक्षा जास्त आहेत. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED प्रगत संश्लेषण बिंदू (3) अध्याय 2 - पशुसंवर्धन संसाधन, पृ. 8 मध्ये आधारित आहे की 18 व्या पशुसंकलन जनगणनेनुसार भारत 199.1 दशलक्ष गाई, 105.3 दशलक्षांचे भैंस, 140.5 दशलक्षित बकरी आणि 71.6 दशलक्षी मेंढ्यांचा पाठिंबा देतो, जे अत्यंत हाताळलेल्या व भूनिर्मुक्त घरांमध्ये केंद्रित आहेत. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी आणि किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हे पॅरामीटर थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनाची माहिती देते.
(
CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION अनुक्रमे कृषी क्षेत्रातील विविध क्षेत्रांमध्ये, ल्यूधियाना आणि पश्चिम गोदावरीमध्ये या पॅरामीटरने थेट प्रमाणात्मक पर्यावरणीय प्रणाली मॉडेलिंग व प्रादेशिक संवर्धन नियोजनावर परिणाम होतो. (4) (37)
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतशीर सीमा विश्लेषण (5) असे अधोरेखित करते की, दीर्घकालीन हरित चारा कमतरता, अंतराळवीक तोंड आणि दात रोगाचे उद्रेक (एफएमडी) आणि असंघटित शीत शृंखला पायाभूत सुविधा जागतिक सरासरीच्या तुलनेत प्रति प्राणी उत्पादकता प्रतिबंधित करतात. परिणामी, या स्ट्रक्चरल मर्यादांचा विचार न करता निष्कर्ष वाढवता येत नाही.
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 - दुग्ध उत्पादन आणि राष्ट्रीय धोरण, पृ. 8-10 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (6) द्वारे असे सिद्ध झाले आहे की भारत जगभरात दूध उत्पादनात प्रथम स्थानावर आहे, 2009-10 मध्ये 112.5 दशलक्ष टन पर्यंत पोहोचला आणि प्रति व्यक्ती दूध उपलब्धता दररोज 263 ग्रॅमपर्यंत वाढली. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 आणि अध्याय 5 - मत्स्य उत्पादन, पृष्ठ 10, 49 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (7) हे सिद्ध करते की एकूण मासे उत्पादनाची 7.85 दशलक्ष टन (4.86 दशलक्षांचे टन अंतर्गत मासेमारीतून आणि 2.99 दशलक्षित टन सागरी कॅप्चरमधून) झाली आहे. यामुळे भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा जलपालन उत्पादक बनला आहे. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरी या देशांच्या संपूर्ण कृषी व किनारपट्टी क्षेत्राच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED 2. पशुधन आणि मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र 22.45 दशलक्ष ग्रामीण कामगारांना मुख्य किंवा उपकेंद्रित जीवनावश्यक वस्तू प्रदान करते, ज्यामध्ये महिला दूध उत्पादनाच्या 70% पेक्षा जास्त कार्यबल बनवतात. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व भारतीय कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संवर्धन नियोजनास सूचित करतो. (8)
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED प्रगत संश्लेषण बिंदू (9) अध्याय 2 - पशुसंवर्धन संसाधन, पृ. 8 मध्ये आधारित आहे की 18 व्या पशुसंख्येच्या आकडेवारीनुसार भारत 199.1 दशलक्ष गाई, 105.3 दशलक्षांचे भैंस, 140.5 दशलक्षित बकरी आणि 71.6 दशलक्षी मेंढ्यांना समर्थन देतो, जे अत्यंत हाताळलेल्या आणि भूमीहीन घरांमध्ये केंद्रित आहेत. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हे पॅरामीटर थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनाची माहिती देते.
(
CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION अनुक्रमे, या घटनेत 'आंदू'च्या पद्धतीनुसार गावास्तरीय दुग्ध सहकारी संस्था पावसाळय़ातील दुष्काळात शेतकऱ्यांची उत्पन्न स्थिर करतात. सर्व भारतीय कृषी आणि किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव-भौगोलिक संदर्भात आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमध्ये हा घटक थेट प्रमाणात्मक पर्यावरणीय प्रणाली मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संवर्धन नियोजनास सूचित करतो. (10) (4) (37)
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतशीर सीमा विश्लेषण (11) असे अधोरेखित करते की, दीर्घकालीन हिरव्या चारा कमतरता, अंतराळवीक तोंड आणि कवटीचा रोग (एफएमडी) उद्रेका आणि असंघटित थंड-खंजी पायाभूत सुविधा जागतिक सरासरीच्या तुलनेत प्रति प्राणी उत्पादकता प्रतिबंधित करतात. परिणामी, या स्ट्रक्चरल मर्यादांचा विचार न करता निष्कर्ष वाढवता येत नाही.
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 - दूध उत्पादन आणि राष्ट्रीय धोरण, पृ. 8-10 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (12) द्वारे असे सिद्ध केले आहे की भारत दुधाच्या उत्पादनात जागतिक स्तरावर प्रथम स्थानावर आहे, 2009-10 मध्ये 112.5 दशलक्ष टन पर्यंत पोहोचला आणि प्रति व्यक्ती दुधाची उपलब्धता दररोज 263 ग्रॅमपर्यंत वाढली. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरी या देशांमधील सर्व भारतीय कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 आणि अध्याय 5 - मत्स्य उत्पादन, पृष्ठ 10, 49 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (13) हे सिद्ध करते की एकूण मासे उत्पादन 7.85 दशलक्ष टन (4.86 दशलक्षांचे टन अंतर्गत मासेमारीतून आणि 2.99 दशलक्षित टन सागरी कॅप्चरमधून) पर्यंत पोहोचले आहे. यामुळे भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा जलपालन उत्पादक बनला आहे. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरी या संपूर्ण भारतीय कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 - रोजगार निर्मिती, पृ. 8-9 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (14) द्वारे सिद्ध झाले आहे की पशुपालन आणि मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र 22.45 दशलक्ष ग्रामीण कामगारांना मुख्य किंवा सहाय्यक उपजीविका प्रदान करते, ज्यामध्ये महिला डेअरी शेतीच्या 70% पेक्षा जास्त कार्यबल बनवतात. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैविक भूगोल संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED प्रगत संश्लेषण बिंदू (15) अध्याय 2 - पशुसंवर्धन संसाधन, पृ. 8 मध्ये आधारित आहे की 18 व्या पशुसंकलन जनगणनेनुसार भारत 199.1 दशलक्ष गाई, 105.3 दशलक्षांचे भैंस, 140.5 दशलक्षित बकरी आणि 71.6 दशलक्षी मेंढ्यांचा पाठिंबा देतो, जे अत्यंत हाताळलेल्या आणि भूमीहीन घरांमध्ये केंद्रित आहेत. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हे पॅरामीटर थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनाची माहिती देते.
(
CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION अनुक्रमे संश्लेषण बिंदू (16) अध्याय 4 - डेअरी डेव्हलपमेंट आणि एनडीडीबी, पृ. 37-44 मध्ये आधारित आहे की आनंद नमुना अंतर्गत गावास्तरीय डेयरी सहकारी संस्था पावसा-खाद्य पिकांची उत्पन्न अपयशी झाल्यावर हवामानविषयक दुष्काळात लहान शेतकरी शेतकऱ्यांचे उत्पन्न स्थिर करतात. संपूर्ण भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमध्ये हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजन सूचित करतो.
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतशीर सीमा विश्लेषण (17) असे अधोरेखित करते की दीर्घकालीन हिरव्या चरबीची कमतरता, अंतराळवीक तोंड आणि दात रोगाचे उद्रेक (fmd) आणि असंघटित शीत शृंखला पायाभूत सुविधा जागतिक सरासरीच्या तुलनेत प्रति प्राणी उत्पादकता प्रतिबंधित करतात. परिणामी, या स्ट्रक्चरल मर्यादेचा विचार न करता निष्कर्ष वाढवता येऊ शकत नाही.
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED अनुकरणीय संश्लेषण बिंदू (18) अध्याय 2 - दूध उत्पादन आणि राष्ट्रीय धोरण, पृ. 8-10 मध्ये आधारित आहे की भारत दुधाच्या उत्पादनात जागतिक स्तरावर प्रथम स्थानावर आहे, 2009-10 मध्ये 112.5 दशलक्ष टन पर्यंत पोहोचला आणि प्रति व्यक्ती दुधाची उपलब्धता दररोज 263 ग्रॅमपर्यंत वाढली. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 आणि अध्याय 5 - मत्स्य उत्पादन, पृष्ठ 10, 49 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (19), हे सिद्ध करते की एकूण मासे उत्पादनाची संख्या 7.85 दशलक्ष टन (4.86 दशलक्षाहून अधिक टन अंतर्गत मासेमारीतून आणि 2.99 दशलक्षण टन सागरी कॅप्चरमधून) झाली आहे. यामुळे भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा जलपालन उत्पादक बनला आहे. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरी या संपूर्ण भारतीय कृषी व किनारपट्टी क्षेत्रांच्या जैव भौगोलिक संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED अनुच्छेद 2 - रोजगार निर्मिती, पृ. 8-9 मध्ये आधारित अनुभवजन्य संश्लेषण बिंदू (20) द्वारे सिद्ध झाले आहे की पशुपालन आणि मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र 22.45 दशलक्ष ग्रामीण कामगारांना मुख्य किंवा सहाय्यक उपजीविका प्रदान करते, ज्यामध्ये महिला दुग्ध उत्पादनांच्या 70% पेक्षा जास्त कार्यबल बनवतात. आनंद, लुधियाना, पश्चिम गोदावरीमधील सर्व-भारत कृषी व किनारपट्टी क्षेत्राच्या जैविक भूगोलीय संदर्भात हा घटक थेट प्रमाणात्मक इकोसिस्टम मॉडेलिंग आणि प्रादेशिक संरक्षण नियोजनास सूचित करतो.
(
CLM-003
)