1. पारिस्थितिक एवं क्षेत्रीय ढाँचा
[✓] OBSERVED सन् २००४ तमे वर्षे सौम्या प्रसादस्य नेतृत्वात् शोधकर्ते वर्तमानविज्ञानम् इत्यस्मिन् विषये भारतस्य उत्तरपश्चिमराज्यस्य राजाजी राष्ट्रीय उद्यानस् य फाल्लिन्थस इम्बिलायायाः फलनिष्पादकानि परीक्षणं कुर्वन् एकं ऐतिहासिक अन्वेषणम् प्रकाशितवन्तः । (2004)
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED उत्तराखंडस्य देहरादून, हरिद्वार, पौरीगढ़वालक्षेत्रेषु केन्द्रितम् अध्ययनं भारतीय पर्यावरणीय-ग्रामीणज्ञानयोः महत्वपूर्णभेदः प्रतिपादितवान् ।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED भारतस्य अम्ला अथवा नेली (Phyllanthus emblica) इति प्रसिद्धः भारतीय गोसबेरीयाः प्रकृत्यात् आयुर्वेदायां च गृहेषु बहुमूल्यत्वे विटामिन सी-संश्लेषणं प्राप्नोति।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED किन्तु शिवालिकपर्वणिषु जंगली पर्णवृक्षेषु, ये १०-१५ मीटरं बृक्षाः स्वस्य भारीम् हरीशूलवर्णीय फलानि विसारयन्ति। (10) (15)
(
CLM-001 , CLM-002
)
2. अनुभव पद्धति & परिमाणात्मक परिणाम
[✓] OBSERVED पर्यावरणविद् सोमिया प्रसाद, ए. पिट्टेट, रमन सुकुमारः उत्तराखंडस्य राजाजी राष्ट्रिय उद्यानस् य अमला फलभोजनायाः अन्वेषणं कृतवन् तः। (193) (60)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED दिनस्य चैतन्यसमये, त्रिविधं पाराकान्तः (अलेक्जेंड्रिन, रोजा-रिंग्ड, तथा प्लम-हेड्) फलम् मधुरं चेष्टयन्।
(
CLM-002 , CLM-003
)
[✓] OBSERVED क्लेम CLM-001: Phyllanthus emblica (अम्ला / भारतीय गोसबेरी) एक 1015 मि. लीतावृक्षः अक्टुबरात् मार्चमध्यं फलते, तस्य विटामिन सी समृद्धिकृष्णानि द्रूपे (1533 मिमी) भारतस्य महत्वपूर्णानि वनप्रदानाम् अपि प्रतिनिधित्वं कुर्वन्ति ।
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED क्लेम सीएलएम-००२ इत्यस्य प्रमाणाधिकारेषु सिद्धम् यत् शोधकैः रजाजी राष्ट्रीयपार्कस् य मे फोकल फिल्लानथस इम्बिला वृक्षानि अनुगमनं कृतः। (002) (193) (14)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED हनुमानलांगुरस्य (सएमनओपइतहएकउस एनतएललउस) सेनाः शाखायां प्रचण्डं भोजनम् कृतवन्तः, तत्र वनस्पतिभागात्सुखानां फलानि गिरिन्।
(
CLM-003 , CLM-004
)
[✓] OBSERVED कैमराः कूपं प्रतिपादितवान् यत्, चित्तलस्य ७५% भूयातीनां अन्नप्रसङ्गेषु योगदानम् आसीत्। (75)
(
CLM-004 , CLM-005
)
[✓] OBSERVED परिमाणात्मकसम्पादनं दावा कलम-003 इत्यस्य पुष्टिम् अभवत् - दिनदिनानि वृक्षानां कपाटयोः हनुमानलांगुर (सएमनओपइतहएकउस एनतएललउस) च त्रिषु परकेट्स प्रजातिषु (पसइततअकउलअ एउपअतरइअ, प. करअमएरइ, अनद प. कयअनओकएपहअलअ) प्रमुख उपभोगकर्त्ताः आसीत् ।
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED नमुनाप्रयोजनक्षेत्रे, क्लेम CLM-004 इत्यनेन सिद्धम् यत् वनस्पतिः (अक्ष अक्ष) चाटलिङ्गस्य ७५% एव भूमीषु स्तनपादकानां भोजनसम्बन्धी प्रवेशाणां प्रतिपादनं कृतवान्। (75)
(
CLM-004
)
3. नीति संश्लेषण & पद्धतिकी गुहा
[≈] ASSOCIATION आश्चर्यं यत्, अण्डाकार्पस्य कर्णकर्णे (एन्डोकार्पः) अतिव्रीहः अस्ति। अतः हिरण्येषु शुष्करूपेण विषादप्रवाहम् न भवति।
(
CLM-005
)
[≈] ASSOCIATION एतादृशिक्षणानि संश्लेषणं कृत्वा क्लेम सीएलएम-००५ इत्यनेन दर्शितम् यत्, लंगुरः कनिष्ठस्य अन्तर्गत फलम् गिरायन्ति, हिरण्यैः अमलाफलम् पूरकं निगलति। (005)
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT इदम् परस्परसंवादः प्रतीयते यत् भारतस्य अम्ला वनानां पुनर्निर्माणार्थं स्वस्थं वन्यमृगैः लङ्गुरसङ्ख्याभिः आवश्यकम् अस्ति। सः चेतावनीं ददाति कि फसलकालये भारी वाणिज्यिक शाखायाः लोपः वन्यजीवान् भुक्खण्डेन विरक्त्वा अविश्लेषितेषु निष्कर्षाणां विना वनानि नवनिर्मयितुं रोके ।
(
CLM-006
)
[i] CONTEXT अतिमहत्त्वपूर्णम्, लेखकाः एकं आवश्यकमौद्धिकसंशयः (CLM-006) अधोलिखितः अस्ति - मानवस्य शाखायाः तीव्रताया कटने च वनभण्डाराणां अमला फलानां व्यावसायिक संग्रहणकाले जंगलीषु अङ्गुलानाम् हिमाचलक्षणानि वञ्चितुं शक्नोति (अस्य अध्ययनस्य विधिगत-मर्यादानां कारणात् अतिरिक्त-प्रमाणीकरणं विना प्रत्यक्ष-कार्यकारणभावः न सिद्ध्यति)।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED प्रयोगात्मक संश्लेषणम् (१) पद्धतिः - क्षेत्रस्य नमुना, पृ. ११८-१८९ इत्यनेन सिद्धं यत् शोधकैः १४ वृक्षानां १९३ घण्टादिने प्रत्यक्षदर्शनं च ६० रात्रिप्रयोजनायां स्वयंचलित इन्फ्रारेड क्यामेरायाः अतिक्रमणात् १३४ तासानि रजाजी राष्ट्रीय उद्यानस् य मे केन्द्रितफिलानथस इम्बिला वृक्षाणां अनुगमनं कृतवान् । पश्चिम हिमालययोः शिवालिकतेराईया जीवस्थानिकविषयतायाः अन्तर्गत देहरादून, हरिद्वार, पौरी गढ़वाल इत्यादिषु ये परिमाणः मात्रात्मक पारिस्थितिकी तंत्ररूपकरणं तथा क्षेत्रीय संरक्षणनियोजनं प्रत्यक्षतया सूचितं करोति। (1) (1188) (1189)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED अनुभविक संश्लेषणम् (2) परिणामः - वृक्षस्य उपभोगकर्त्ता, तालिका 1, पृ. 1189 इत्यस्मिन् आधारतः प्रमाणादित्यर्थः यत् दिनकालस्य वृक्षाणां चैतन्यक्षेत्रे हनुमानलांगुर (semnopithecus entellus) तथा त्रिषु परकेट प्रजातिभिः (psittacula eupatria, p. krameri, and p. cyanocephala) प्रमुखप्रयोक्ताः आसीत् । जबकि परकेट्सः पाषाणकार्पेन विघ्ननेन शुद्धसृजकानां बीजं कृतवान् । पश्चिम हिमालये-शिवलिक तराईयाः जीवस्थानियुक्त संदर्भात्तरे देहरादून, हरिद्वार, पौरी गढ़वालयोः सम्पूर्णानि परिमाणीय इकोसिस्टम मोडलिङ्गाणि आन्तर्गतञ्च क्षेत्रीय संरक्षणयोजनायां प्रत्यक्षतया सूचनां ददातु।
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED परिणामाः - स्थलीय कैमरा ट्रैपिंग, पृ. ११८९ इत्यस्य आधारात् अनुभवसंश्लेषणम् (3) सिद्धं यत् वनस्पतिस्थाने चित्तल (अक्ष अक्ष) कूपेषु ७५% भूमीय स्तनधारीनां भोजनप्रसङ्गे प्रतिपादितानि। (1189) (75)
(
CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION चर्चा - रुमिनाशन विसारण, पृ. ११८९-११९० इत्यस्य आधारात् अनुभविक संश्लेषणम् (४) सिद्धं यत् लंगुरः फलं कैनोपिसमुद्भवति, हिरण्यैः अमलाफलं पूरकं निगलयति। ततः दूरस्थस्थानानिषु पुनर्भृतां कुर्वन् (चूड चवन्ति), तथा प्रमुखतः दीर्घायात्रायाः बीजप्रसारकत्वेन कार्ययितुं शक्नोति । पश्चिम हिमालययोः शिवालिक तराईया जीवभौमिकाविषयतायां देहरादून, हरिद्वार, पौरी गढ़वाल इत्यादिषु ये परिमाणः मात्रात्मक इकोसिस्टम मोडलिङ्गेन आदेशाणि प्रादेशिक संरक्षणनियोजनमपि प्रत्यक्षतया सूचितं करोति । (4) (1189) (1190)
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतिकीय सीमाविश्लेषणम् (5) अधोरेखयति यत्, शाखायाः तीव्रतया मनुष्यान् एव कापणं तथा वनभण्डाराणां मधुरफलानां व्यावसायिक संग्रहं वन्यजङ्गजातिनां हिमवर्षस्य अन्नधान्यप्रसादेन विवक्षितुं शक्नोति। अतः प्राकृतिक-पुष्पाणि बीज-प्रसारण चक्रः समाप्तः भवति ।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED प्रवृत्तिसम्बन्धी संश्लेषणम् (६) परिचयः - प्रजातिजैविकी, पृ. ११८८ इत्यस्य आधारात् सिद्धं यत् phyllanthus emblica (अमला / भारतीय गोसबेरी) एक १०१५ मिटर पर्णवृक्षः अस्ति। सः अक्टोबरमध्यये मार्शपर्यन्तं फलवान् आसीत् । अस्य विटामिन-सी समृद्धिकृच्छ्णानि १५३३ मिमी भारतस्य एकः महत्वपूर्ण वन उत्पादकः (एनटीएफपी) इति दर्शयति । पश्चिमी हिमालययोः शिवालिक तराईयाः जीवस्थानियुक्त संदर्भात्तरे देहरादून, हरिद्वार, पौड़ी गढ़वाल इत्यादिषु इयं परिमाणः प्रत्यक्षतः मात्रात्मकप्रणामकूलनयोजनम् आदर्शिते । (6) (1188) (10)
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED प्रयोगात्मक संश्लेषणम् (७) पद्धतिषु - क्षेत्रस्य नमुनाः, पृ. ११८८-१८९ इत्यस्मिन् आधारे संशोधकैः पुष्टिं कृतम् यत् राजजी राष्ट्रीय उद्यानस् य १४ वृक्षानां १९३ घण्टादिने प्रत्यक्षदर्शनेन च ६० रात्रिप्रयत्नानि अटोमेटिक इन्फ्रारेड कैमराभिः ५ वृक्षानां पारम् अनुगमनम् कुर्वन् । पश्चिम हिमालय् - शिवालिक तराईयाः जीवस्थानिक संदर्भात् देहरादून, हरिद्वार, पौरी गढ़वालयोः ये परिमाणः मात्रात्मक इकोसिस्टम मोडलिङ्गेन आदेशादिक संरक्षण नियोजनम् अपि सिध्यतः सूचितं करोति। (7) (1188) (1189)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED परिणामाः - वृक्षस्य उपभोगकर्त्ताः, सारणी १ पृ. ११८९ इत्यस्मिन् आधारितम् अनुभविक संश्लेषणं ८ प्रतीयते यत् दिनदिनानि वृक्षाणां चैतन्यक्षेत्रे हनुमानलांगुर (semnopithecus entellus) तथा त्रिषु परकेट प्रजातिभिः (psittacula eupatria, p. krameri, and p. cyanocephala) प्रमुखप्रयोक्ताः आसीत् । जबकि परकेट्सः पाषाणकार्पेन विघ्ननेन शुद्धसृजन्तीय इव कार्यम् कृतवान् । पश्चिम हिमालये-शिवलिक तराईयाः जीवस्थानियुत्पत्तिविषयक संदर्भतः देहरादुन, हरिद्वार, पौरी गढ़वालयोः सम्पूर्णतया एव इकोसिस्टम मोडलिङ्गेन आधिकारेणम् एवं क्षेत्रीय संरक्षणनियोजनम् प्रत्यक्षरूपेण सूचितम् अस्ति । (8) (1) (1189)
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED परिणामाः - स्थलीय कैमरा ट्रैपिंग, पृ. ११८९ इत्यस्य आधारात् अनुभवसंश्लेषणम् (१) सिद्धं यत् वनस्पतिस्थाने चित्तल (अक्ष अक्षे) कमेराप्रयोजनाद्वारा रेकॉर्डिड सर्वभूमीषु स्तनधारीनां भोजनसम्बन्धी अभ्यासाणां ७५% एव अभवत्। (9) (1189) (75)
(
CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION चर्चा - रुमिनाशन विसारण, पृ. ११८९-११९० इत्यस्य आधारात् अनुभविक संश्लेषणम् (१०) सिद्धं यत् लंगुरः फलानि कैनोपिसमुद्भवन्ति, हिरण्यैः अमलाफलानि पूरकं निगलन्ते तथा पश्चात्सर्वस्थानां चक्षुषयुक्तेषु अङ्गवंशयोः पुनर्गृहीतम् कुर्वन् । (10) (1189) (1190)
(
CLM-005
)
[i] CONTEXT पद्धतिकीयसीमाविश्लेषणम् (11) अधोरेखयति यत् शाखायाः तीव्रतया मनुष्यान् एव कापणं तथा वनभण्डाराणां मधुरफलानां व्यावसायिक संग्रहं वन्यजङ्गजातिनां हिमवर्षस्य अन्नधान्यप्रसादेन विवक्षितुं शक्नोति, एवं प्राकृतिक राक्षसवृक्षे बीज-प्रसारण चक्रं तुष्कं करोति। अतः अस्य संरचनात्मकप्रतिबन्धः न लब्ध्वा परिवर्द्धनसम्भवते ।
(
CLM-006
)
[✓] OBSERVED प्रवृत्तिकल्पनायाः आधारः (१२) परिचय - प्रजातिजैविकी, पृ. ११८८ इत्यस्य प्रमाणं यत् फिलान्टस इम्बिलिका (अमला / भारतीय गोस्बेरी) एक १० १५ मिटर पातुवृक्षः अस्ति। सः अक्टोबरात् मार्चपर्यन्तं फलवान् । अस्य विटामिन सी-समृद्धानि द्रूपेषु १५ ३३ मिमी भारतस्य एकः महत्त्वपूर्ण वन उत्पादकः (एनटीएफपी) इति दर्शयति । पश्चिमी हिमालययोः शिवालिक तराईया जीवस्थानियविषयक संदर्भात्त् Dehradun , Haridwar, Pauri Garhwal याभ्यामण्डले एव अयं परिमाणः प्रत्यक्षतः मात्रात्मक पारिस्थितिकीयन्त्ररूपणम् आकृती च क्षेत्रीय संरक्षणप्रयोजनायां सूचितं करोति । (12) (1188) (10)
(
CLM-001
)
[✓] OBSERVED प्रयोगात्मक संश्लेषणम् (१३) पद्धतिः - क्षेत्रस्य नमुना, पृ. ११८-१८९ इत्यस्मिन् आधारे सिद्धं यत् शोधकर्तृभिः १४ वृक्षानां १९३ घन्टादिरे प्रत्यक्षदिनदर्शनेन रजाजी राष्ट्रियपार्कस्नानानि च अनुगमनं कृतवन्तः। (13) (1188) (1189)
(
CLM-002
)
[✓] OBSERVED परिणामाः - वृक्षस्य उपभोगकर्त्ताः, तालिका 1, पृ. ११८९ इत्यस्मिन् आधारितम् अनुभविक संश्लेषणानि (१४) प्रतीयन्ते यत् दिनदिनं वृक्षाणां चैतन्यक्षेत्रे हनुमानलांगुरैः (semnopithecus entellus) त्रिभिः परकेटि प्रजात्याभिः (psittacula eupatria, p. krameri, and p. cyanocephala) प्रमुखप्रयोक्ताः आसीत् । जबकि परकेटीषु पाषाणकार्पेन विघ्ननेन केवल बीजचरित्रयोः कार्यम् अभवत्। पश्चिम हिमालये-शिवलिक तराईयाः जीवस्थानियुक्तविषयकपरिवेशात्तरे देहरादून, हरिद्वार, पौरी गढ़वाल इत्यादिषु ये मापदण्डः प्रत्यक्षतः मात्रात्मक इकोसिस्टम मोडलिङ्गेन तथा क्षेत्रीय संरक्षणयोजनायां सूचितवान् । (14) (1189)
(
CLM-003
)
[✓] OBSERVED परिणामाः - स्थलीय कैमरा ट्रैपिंग, पृ. ११८९ इत्यस्य आधारात् अनुभविक संश्लेषणम् (१५) सिद्धं यत् वनस्पतिस्थाने चित्तल (अक्ष अक्षे) कूपेण प्रतिपादितानि सर्वभूमीषु स्तनधारीनां भोजनप्रयोजनायाः ७५% एव सम्प्रतिपादकः। (15) (1189) (75)
(
CLM-004
)
[≈] ASSOCIATION चर्चा - रुमिनाशन विसारण, पृ. ११८९-११९० इत्यस्य आधारात् अनुभविक संश्लेषणम् (१६) सिद्धं यत् लंगुरः फलानि कैनोपिसमुद्भवन्ति, हिरण्यैः अमलाफलानि पूरयन्ते, ततः अस्थिरगर्भाशयान् पुनर्निर्मितवन्तः दूरस्थस्थानानां स्थानेषु पुनः पुनर्वृत्त्यर्थं प्रयुज्यन्ते। पश्चिम हिमालययोः शिवालिक तराईयाः जीवभौमिकाविषयक संदर्भे देहरादून, हरिद्वार, पौरी गढ़वाल इत्यादिषु ये परिमाणः मात्रात्मक इकोसिस्टम मोडलिङ्गे च क्षेत्रीय संरक्षणनियोजनम् प्रत्यक्षतया सूचितं करोति । (16) (1189) (1190)
(
CLM-005
)